Molybdène, so ayeke mbeni wen so ayeke na yâ ti transition numéro 42 na ndo ti tableau périodique, agbu bê ti azo mingi ndali ti so lo yeke na akota ye ti chimie so ayeke nde nga lo yeke sara kua na ni na yâ ti gbâ ti aye. Symbole ti lo ti chimie ayeke Mo, na lo yeke fa mbeni lumière ti wen so ayeke tongana argent-vuru na lo yeke ngangu nga lo yeke ninga. Molybdène ayeke ngbâ lakue na yâ ti chambre, pupu alingbi ti lï na yâ ni pëpe nga lo yeke sara kua pëpe na acide chlorhydrique wala fluorhydrique. Ye so asala si a yeke kota ye mingi na yâ ti akua mingi.
Molybdène, so ayeke mbeni ye ti wen so ayeke na yâ ti tableau périodique, ayeke kozoni kue tongana mbeni ye so ayeke na yâ ti dunia so a iri ni molybdène (MoS2). Azo ahinga tênë so ayeke ngangu pëpe nga so ayeke vuko ngbene ye giriri, me so lo yeke legeoko na atênë tongana plomb, galena nga na graphite asara si a yeke ngangu ti hinga kangbi so ayeke na popo ni nzoni. Na yanga ti Grec, “molybdos” aye ti tene plomb, na juska na hunzingo ti siècle 18, a yeke kä même atênë use so mbage na mbage na yâ ti amagazin ti Europe tongana atênë ti molybdène.
Na ngu 1779, Scheele asala mbeni ye so afa so plomb wala graphite na molybdène ayeke aye so ayeke nde. Lo bâ so acide nitrique ayeke sara ye oko pëpe na graphite, me lo yeke sara ye na tênë ti molybdène ti wara mbeni vuru poudre. Na ndo ni, tongana a zia acide nitrique na mbeni ye so ayeke alcaline na a sara si a ga cristal, ingo ayeke sigigi na yâ ni. Scheele abâ so vuru poudre so ayeke biani mbeni oxide ti wen, oxide ti molybdène. Lo tara ti bungbi oxide so na charbon na ti zia wâ dä mingi, na lo wara lege ti wara molybdène so ayeke ngbâ pëpe. Lo bâ nga so tongana a zia wâ na yâ ti molybdène na soufre, a yeke wara même molybdène so ayeke nzoni mingi.
Na ngu 1782, Elmo, mbeni zo ti Suède so ayeke gi molybdène, atara mbeni fini kode ti zi na molybdène. Lo bungbi charbon, acide molybdique nga na mafuta ti lin ti zi nzoni molybdène so ayeke na wen na yâ ti atênë ti molybdène. Lo zia iri ni na ndo ni molybdène, na fä ti Mo. Azo ti Suède so iri ti ala awu mingi, Berzelius, ahinga ye so, lo wara gi pëpe ambeni ye tongana cérium, sélénium, silicium, tantalum, na thorium, me lo sara nga mbeni gingo nda ti ye so alï mingi na ndo ti aye so ayeke na yâ ti molybdène.
Tongana wen ti molybdène agbi na yâ ti pupu, a yeke sigigi na mbeni lumière ti lor, na a-ion ti molybdène so ayeke na yâ ti a-oxydation nde nde ayeke fa acolore nde nde. Na peko ti so lo gi nda ti ye teti angu ahon 100, a yeke gi na ngu 1893 si Mawson abungbi mbeni ye so abungbi trioxyde ti carbone na ti molybdène na yâ ti mbeni four ti courant, na lo wara kozo wen so a zia na yâ ti ni so molybdène ayeke na yâ ni 92%-96%.
Atâa so a wara molybdène a sala fadeso angu 200 awe, kota kusala ti lekengo ni na ti salango kusala na ni ato nda ni na yâ siècle so, mbilimbili na yâ ti angu bale-oko so ahon. Molybdène na a-alliage ti lo awara lege ti sala kusala na ni mingi na yâ ando mingi ngbanga ti so ngangu ti lo ayeke mingi, lo yeke na kete coefficient ti kono yâ ti wâ, lo yeke sala si wâ nga na courant ahon nzoni, nga lo yeke ngangu mingi ti buba ye nga ti buba.
A yeke sala kusala kozoni kue na molybdène na yâ ti a-acier so a sala ni na alloy, a-acier so ayeke fâ pëpe, a-acier ti kusala, na a-acier ti fonte, ndo so azo ayeke hunda molybdène dä mingi. Ti zia molybdène na yâ ni ayeke sara si acier so ayeke fâ pëpe alingbi ti buba pëpe, na ziango molybdène na yâ ti wen so a sara ni na fonte ayeke sara nga si a yeke kpengba nga a yeke buba pëpe. Na ndo ni, a-superalliage so a leke ni na nickel-so ayeke na 18% ti molybdène ayeke na akota kusala na yâ ti kua ti lekengo a-avion. Akota ndo ti futingo ti ala, kete densité ti ala, nga na kete coefficient ti konongo ti wâ asara si ala yeke nzoni mingi ti sara na ambeni ye nde nde so ayeke na kota wâ.
A yeke sala kusala mingi na molybdène na yâ ti aye ti électronique, so na popo ni a yeke wara aye ti électronique tongana a-électronique, a-transistor nga na a-rectificateur. A yeke wara nga akota kusala na yâ ti afour so ayeke na kota wâ, na yâ ti a-appareil so ayeke sara kua na courant (EDM), nga na yâ ti a-appareil so ayeke fâ yâ ti a-appareil. A yeke sala nga kusala na molybdène ti sala na a-appareil ti radio na ti rayon X-, nga na ambeni kusala ti lekengo na a-alliage nga na ti salango na a-chimie.
Ti zia molybdène na yâ ti a-acier so a sara ni na alloy alingbi ti sara si a-élastique ti ala akiri aga nzoni mingi, ala lingbi ti buba pëpe nga ala ngbâ lakue ti sara kua nzoni. Oxyde ti molybdène na a-molybdate ayeke sala kota kusala tongana a-catalyseur na yâ ti a-usine ti lekengo abongo ti chimie nga na ti pétrole. Na ndo ni, disulfure ti molybdène ayeke mbeni kota ye so ayeke mû mafuta na yâ ti a-avion nga na amasini. So lo yeke na ngangu ti gbu soufre so ayeke nde amû lege na lo ti sara si monoxyde de carbone aga a-alcool na yâ ti ambeni ye.
Salango kusala na molybdène ayeke gue na li ni lakue, na fadeso a ndu gbâ ti aye, so na popo ni a yeke wara ngangu ti nucléaire nga na afini ngangu. Molybdène ayeke nga mbeni ye so ayeke kota ye mingi ti tene akeke amaï nga a yeke kota ye mingi ti tene akeke angbâ na fini. Na yâ ti kua ti fango yaka, a yeke sara kua mingi na molybdène na yâ ti a-engrais so ayeke na a-oligo-élément ti mû na akeke akota kobe.
Molybdène, mbeni ye so ayeke sala kota kusala na yâ ti a-usine nga na yâ fango yaka, ayeke sala nga kusala na yâ tele ti zo. Wungo ti molybdène kue so ayeke na yâ ti tere ti mbeni kota zo ayeke ndulu na 9 mg, na foie na rein ayeke ambage so molybdène ayeke dä mingi. A yeke nzoni ti hinga so Mo-99, mbeni ye so ayeke na yâ ti molybdène, ayeke sara kua na yâ ti ahôpital ti leke na Technétium-99. Fani mingi, a yeke sala kusala na technétium-99, mbeni ngangu isotope so ayeke sala kusala na radioactif, ti mû afoto ti ambage ti tele ti zo. Na ngoi ti mungo a-image, mingi ni a yeke mû Mo-99 na yâ ti poudre ti oxide ti aluminium na a bata ni na yâ ti mbeni kete bozo. Na ngoi so Mo-99 ayeke buba, a yeke ga Technétium-99, so na pekoni a yeke sara kua na ni ti gi na kobela.
A wara molybdène na yâ ti siècle 14, na ngoi so a wara ni kozoni na yâ ti lekengo a-épée ti samurai ti Japon, na ye so asara si a komanse ti sara kua na ni na yâ ti bira. Na ngu 1891, mbeni ndokua ti France so iri ni ayeke Snyder aleke mbeni fini ye na salango kusala na molybdène tongana mbeni ye so abungbi ti sala na abongo ti bira so molybdène ayeke na yâ ni, na salango kusala na ngangu ti lo so ayeke kete (gi ndambo ti ti tungstène). Ye so ala wara so asara si yeke yeke molybdène amû place ti tungstène na yâ ti gbâ ti abongo so a sara na wen. Na tongo nda ti Kozo Bira so Amû Sese Kue, wungo ti ferrotungstène aga ngangu mingi, na hundango tungstène ague na li ni mingi, na ye so asala si a kiri a sala kusala na molybdène na yâ ti a-acier so ayeke ngangu mingi nga so alingbi ti tï pëpe. Ndali ti so molybdène ayeke ga kota mingi na yâ ti aturugu, agouvernement na ndo ti sese kue akomanse ti bâ ni tongana mbeni wen so ayeke kota mingi. Na tongo nda ti siècle 20, a sala kusala na molybdène mingi ti sala na a-arme ti fusée so alingbi ti gbu ngangu na yâ ti kota ndowa nga na lekengo akota ye tongana tungstène na a-alliage ti molybdène. A sala nga kusala mingi na molybdène na yâ ti akota ye ti bira, a-roquettes, nga na akota ye ti bira.
A-alliage ti molybdène, a-alliage ti wen pëpe so a sara ni na molybdène so a bungbi ni na ambeni ye nde, ayeke na akota ye so ayeke na yâ ni so na popo ni a yeke wara titane, zirconium, hafnium, tungstène nga na ambeni ye so ayeke na yâ ti sese so ayeke ngangu pëpe ti wara ni. A-alliage so ayeke sara si wâ ahon nzoni, courant ayeke hon nzoni nga ayeke sara si wâ ahon mingi pëpe. Ala yeke fa ngangu so ayeke nde na ngoi so wâ ni ayeke ngangu mingi, so alondo na 1100 ti si na 1650 degré , na ala yeke sara kua nzoni mingi tongana a haka ni na tungstène. Tongaso, a yeke sala kusala mingi na a-alliage ti molybdène na yâ ti gbâ ti akusala, so na popo ni a yeke wara lekengo a-grille nga na a-anode teti a-électron, aye ti mungo maboko teti a-lumière ti courant, a-die-casting na extrusion, nga na lekengo akota ye ti yâ ti a-avion.
Ye oko, na hunzingo ti Kozo Bira so Amû Sese Kue, hundango molybdène akiri na peko mingi. Ti leke kpale so, a lingbi azo ti kua ni agi hio afini ye ti sarango na kua na ni. Na nda ni, fini acier so a sara ni na kete -molybdène awara yekiango ndo na yâ ti kua ti lekengo akutukutu, na a sara si a yeke wara mbeni fini ngoi na yâ ti gingo nda ti ye nga na lekengo molybdène na yâ ti ambeni ye tongana acier. Na hunzingo ti angu 1930, a sala kusala mingi na molybdène tongana mbeni ye ti salango na kusala na yâ ti a-usine nde nde, na ye so amû maboko ngangu na konongo ti dengo buze ti molybdène-so ayeke na abongo ti kusala. Na peko ti-Akpengba-ndia ti kiringo na aye na place ni amû maboko mingi na gingo nda ti ye nga na lekengo amagazin na yâ ti akusala ti molybdène na yâ ti a-usine.
Juska laso, a yeke akozo ye so a yeke sara kua na molybdène ti sara na a-alliage, a-acier so ayeke fâ pëpe, a-acier ti kua nga na a-acier ti fonte. Atâa so kue, na lege ti guengo na li ni ti senda-ye nga na guengo na li ni ti akota ndokua, e mä na bê so kusala ti molybdène ayeke ngbâ ande ti gue na li ni, na a yeke mû maboko mingi na guengo na li ni ti azo.
Molybdène, so ayeke mbeni kota ye, ayeke kozoni kue na yâ ti atênë ti granite so ayeke na yâ ti ngbongboro sese. Atênë ti ngangu ngere so ayeke na yâ ni ayeke mingi pëpe, kozoni kue a yeke atênë ti sulfure. Teti so lo yeke sala kota kusala na yâ salango bira, akota kodoro na ndo sese kue azia lo tongana mbeni ndo ti batango atênë ti ngangu ngere. A leke akota ndo ti batango atênë ti ngangu ngere ti tene kodoro ni aduti nzoni nga ti bata atênë ti ngangu ngere so ayeke mingi pëpe na yâ ti kodoro ti mo. Biani, akodoro bale-oko na ndo sese kue aleke akota kapa ti batango atênë ti ngangu ngere. kodoro ti mbi ayeke na gbâ ti molybdène, so wungo ni kue ayeke tonne kutu 8,6 (so a mû mesure ni na molybdène), so na popo ni a bata tonne kutu 3,5 tongaso, na a yeke na use ndo na ndo sese kue. Akota ye so ayeke gi pëpe akota ye so a kangbi yâ ni, me a yeke nga na akota ndo ti warango ye nga na akete tênë so ayeke na yâ ti ngu pëpe, so zo alingbi ti wara ni hio, na a yeke sara ngangu mingi na ndo ti dengo buze ti molybdène na ndo ti sese kue. Amerika ti Mbongo ayeke nga na gbâ ti molybdène. A yeke nzoni ti hinga so kode ti batango molybdène ti kodoro ti mo ayeke gue na li ni mingi ahon ti batango atênë so ayeke ngangu pëpe ti wara ni. Ministère ti akota ye ti kodoro ayeke leke fadeso ti soro molybdène tongana mbeni ye so a bata ni, ti sala kusala na lege ti bango ndo na ndo ti quota ti mine kue nga ti sigigi na a-objectif ti quota ti mine so alingbi na ni. Ye so afa so molybdène ayeke ga ande mbeni ye nde so ayeke nde, so ayeke bungbi lor, tungstène, étain, antimoine nga na atênë so ayeke ngangu pëpe ti wara ni, ti wara mbeni batango ndo nga na mbeni bango ndo so ayeke nde na mbage ti gouvernement.
